Μια ενδιαφέρουσα, αχρείαστη ομιλία

Γιώργος Λακόπουλος

Παρασκευή 1η Μαρτίου 2013. Ένας ενδιαφέρων ρήτορας σε μια ομιλία που θα μπορούσε και να μην είχε γίνει. Κανείς δεν θα έχει λόγο στο μέλλον να θυμάται όσα είπε ο Βαγγέλης Βενιζέλος κηρύσσοντας την έναρξη εργασιών του συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ. Πλην ίσως του Γιώργου Παπανδρέου- ο οποίος μάλλον αμέλησε αν δεν έστειλε λουλούδια στον άνθρωπο που πήρε τη σκυτάλη από τον ίδιο. Ήταν ολοφάνερη η προσπάθεια όχι απλώς να μη θιγεί ο πρώην πρωθυπουργός, αλλά και να δικαιολογηθούν οι επιλογές του. 

Η προσπάθεια του Βενιζέλου να κινηθεί με ισορροπίες και μισόλογα διανθισμένα με εξελιγμένα φραστικά σχήματα, αλλά να μην βάλει το δάκτυλο επί τον τύπο των ήλων ήταν φανερή. Ακόμη και όταν έθετε ορισμένα ερωτήματα δεν έδινε καμία απάντηση.

Έτσι οι σύνεδροι δεν έμαθαν με πειστικά επιχειρήματα γιατί το ΠΑΣΟΚ είχε μια συγκεκριμένη προεκλογική ρητορική το 2009, γιατί δεν κινήθηκε δραστικά στην οικονομία αμέσως μόλις κέρδισε άνετα τις εκλογές, γιατί έφτασε στο διεθνή οικονομικό έλεγχο, ποιος πήρε την απόφαση για το ΔΝΤ και πώς, γιατί δεν πέτυχε ούτε αυτά που συμφώνησε με το Μνημόνιο, γιατί άλλαξε πρωθυπουργό χωρίς να χάσει την πλειοψηφία στη Βουλή, γιατί αποκόπηκε από όσους αποκαλούσε «δημοκρατικές δυνάμεις», γιατί έχασε συντριπτικά τις εκλογές το περασμένο καλοκαίρι, γιατί άλλαξε ηγεσία με τον τρόπο που την άλλαξε, γιατί ταυτίζεται και στα θέματα ιδεολογίας με την ΝΔ γιατί ανοίγει το παραμικρό μέτωπο με την Αριστερά, γιατί χρεοκόπησε οικονομικά και διαλύθηκε οργανωτικά ως κόμμα, γιατί έχασε τα περισσότερα στελέχη του, γιατί δεν έχουν αποδοθεί ευθύνες για όσα οδήγησαν στο κατάντημα του.

Η ομιλία Βενιζέλου ήταν μια συρραφή ωραιόλογων ενοτήτων, με εξαίρετο ρητορικό ύφος, όμως χωρίς ιδιαίτερη ουσία – πλην ορισμένων εξαιρέσεων. Ιδίως μια ομιλία χωρίς έμπνευση και ιδεολογική έμφαση- σαν να ήταν ομιλία σε συνέδριο άλλου κόμματος. Τα στοιχεία φραστικού καλλωπισμού δεν μπορούσαν να κρύψουν τις αντιφάσεις, τη δυσκολία στον απολογισμό του ΠΑΣΟΚ και στην αναψηλάφηση της ιστορικής διαδρομή του. Με το δίκιο του. Δεν είναι εύκολο να αναφερθείς σε κάτι στο οποίο δεν μετείχες στα πρώτα… 15 χρόνια!   -

Εξ ορισμού ήταν δύσκολο να μιλήσει για μια ιδεολογία την όποια δεν ασπάστηκε στην ακμή της -ανεξάρτητα από το αν ήταν σωστή ή λάθος… Και βέβαια δεν μπορεί να πει κανείς ότι απευθυνόταν στο συνολικό δυναμικό του κόμματος όταν το μισό λείπει- έφυγε από τότε που ανέλαβε την προεδρία. Έλεγε «εμείς» αναφερόμενος σε όσα έκανε το ΠΑΣΟΚ ως 1989, αλλά πολλοί αποκάτω θα απορούσαν «ποιοι εμείς;».

Παρ όλα αυτά ο Βαγγέλης Βενιζέλος, τονίζοντας το ρόλο το του 1989, έκανε φιλότιμες προσπάθειες να συναντήσει το συναίσθημα του ιστορικού ΠΑΣΟΚ, χωρίς να διαπράξει κάποιο λάθος και αγγίξει ευαισθησίες που θα τον εξέθεταν απέναντί του. Αλλά η παρουσίαση ήταν επιδερμική και ανούσια- όταν δεν ήταν και αδέξια. Όπως πχ ο τρόπος με τον οποίο πέρασε την περίοδο του Κώστα Σημίτη, που δεν τον τίμησε με την παρουσία του στο συνέδριο.

Όπως και ο  Γ. Παπανδρέου άλλωστε. Για μια ακόμη φορά τον αντιμετώπισε αφ υψηλού. Παρότι είναι βουλευτής του κόμματος, προφασίστηκε «υποχρεώσεις» και δεν παρέστη στην έναρξη του συνεδρίου- αν είναι δυνατόν για πρώην πρόεδρο κόμματος. Προφανώς είχε διασφαλίσει ότι δεν πρόκειται να δεχθεί κριτική από τον διάδοχο του- ούτε για τα έργα και τις ημέρες του- στη χώρα και στο ΠΑΣΟΚ- ούτε για την απουσία του.

Κατά τα λοιπά ο επικεφαλής του σημερινού ΠΑΟΣΚ υπήρξε αντιφατικός σε πολλές περιπτώσεις. Πχ μιλούσε για τα επιτεύγματα των κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ, ενώ σήμερα το ΠΑΣΟΚ έχει υιοθετήσει μια πολιτική που σκοπεύει να ακυρώσει αυτά τα επιτεύγματα. Μιλούσε για «αποκατάσταση των εισοδημάτων», ενώ κατεδαφίζονται με τη σύμφωνη γνώμη του ΠΑΣΟΚ. Είπε ότι έχει «εθνικό καθήκον αληθείας» να πει «τι συνέβη στον τόπο και στην παράταξη», αλλά περά από κάποιες ακαδημαϊκές παρατηρήσεις δεν είπε τίποτε.

Ήταν περισσότερο μια διάλεξη που δεν άγγιζε την ουσία. Και δεν είχε ιδιαίτερη σύνδεση με την πραγματικότητα, αλλά και με την ιστορία. Ήταν ένας συνήθης λόγος για εντυπωσιασμό. Απολογία περισσότερο παρά τομή στα πράγματα και οραματική παρέμβαση. Ίσως γιατί για να φτάσει κανείς εκεί πρέπει να περάσει από την αυτοκριτική, τη σύγκρουση, και τις ανατροπές. Ο σημερινός πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ προτίμησε να εμφανιστεί ως συνέχεια του προηγούμενου. Ακόμη και όταν άφηνε κάποιες γενικόλογες αιχμές. –

Είπε πχ ότι 2009 η κρίση αντιμετωπίσθηκε με τον «συνήθη τρόπο», χωρίς ιστορική αίσθηση των πραγμάτων. Αλλά δεν είπε ποιος, και γιατί, επέβαλε αυτή την αντιμετώπιση. Και ενώ παραδέχτηκε ότι υπάρχει ερώτημα «πώς φτάσαμε στο ΔΝΤ» το χαρακτήρισε «συνωμοσιολογικό» - το ερώτημα- παρακάμπτοντας τις επαφές του Γ. Παπανδρέου με τον ίδιο τον Στρος Καν.  Και είναι αξιοθαύμαστο ότι στην ομιλία του το πρώτο Μνημόνιο αντικαταστήθηκε με τη λέξη «πρόγραμμα». Ούτε ο Πωλ Τομσεν να μιλούσε.

Πολλοί διαισθάνθηκαν ότι ο ομιλητής βιαζόταν να φτάσει στην περίοδο στην όποια ο ίδιος ανέβηκε επί σκηνής: το καλοκαίρι του 2011. Από εκείνο το σημείο και πέρα η παρουσίαση απέπνεε την γνωστή αυτοπεποίθηση: τα πράγματα βρέθηκαν σε σταθερά χέρια- τα δικά του. Η τοποθέτηση του στο υπουργείο Οικονομικών, προβλήθηκε ως «αναδοχή του βάρους της οικονομίας αντί της προστασίας του πολιτικού του κεφαλαίου».

Παρουσίασε επίσης γεγονότα με τη δική του ερμηνεία. Πχ είπε ότι η τρόικα έφυγε από το γραφείο του γιατί υπήρχε… σύγκρουση για μέτρα ενώ είναι γνωστό ότι έφυγε γιατί υπήρξε μάλλον κακός χειρισμός εκ μέρους του.

Μίλησε αιφνιδίως για προτάσεις «βελούδινης εξόδου από την ΟΝΕ» που δέχθηκε και απέρριψε, χωρίς να είναι καθαρό αν εννοεί τον εαυτό του μόνο ή και τον Γ. Παπανδρέου. Προφανώς για το θέμα αυτό θα χρειαστούν διευκρινίσεις- δεδομένου ότι δεν είναι επαρκώς εξηγήσιμο γιατί το αναφέρει τώρα…

Μίλησε για την απόφαση της 26ης Οκτώβριου, χωρίς να πει τίποτε για τις Κάννες και το Δημοψήφισμα. Είπε απλώς μια φράση για «την πολιτική κρίση που ακολούθησε». Πώς και γιατί, άγνωστο. Θυμήθηκε την συγκυβέρνηση υπό τον Παπαδήμο με τη ΝΔ, αλλά ξέχασε τον ΛΑΟΣ! Και όπως ήταν αναμενόμενο κατέληξε στην «μεγάλη στιγμή του»: την 21η Φεβρουαρίου με το κούρεμα που θεωρεί ιστορικό επίτευγμα. Ακόμη και αν ήταν, δεν αναφέρθηκε  ποιος ήταν ο ρόλος του πρωθυπουργού Παπαδήμου.

Από ένα σημείο και πέρα όσα έλεγε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ αποτελούσαν απολογία του Μνημονίου. Για λογαριασμό του Γ. Παπανδρέου, του ιδίου, αλλά και του  Σαμαρά! Ευλόγως κάποιοι αναρωτήθηκαν γιατί άλλαξε ηγεσία του ΠΑΣΟΚ αφού ο νέος πρόεδρος λέει αυτά που έλεγε ο προηγούμενος. Με αναδρομική κινδυνολογία για το χειρότερο που θα συμβεί, δικαιολογούσε όσα έγιναν ως τώρα, περιοριζόμενος σε μια αναφορά περί καθυστερήσεως της πρώτης κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ. Αλλά πάντα οι κυρίως υπεύθυνοι ήταν οι Ευρωπαίοι

Ο Βενιζέλος μίλησε και για τη συνεργασία με τη ΝΔ διευκρινίζοντας ότι δεν «ταυτίζεται μαζί της αξιακά και πολιτικά», ενώ αυτό ακριβώς κάνει μήνες τώρα. Πάντως στην ομιλία του δεν είπε λέξη εναντίον της. Δεν ταυτίζεται με τη Δεξιά αλλά δεν είναι και εναντίον της. Δεν ταυτίζεται με την Αριστερά αλλά είναι εναντίον της. Εκεί ανάμεσα δεν έλειψαν και οι μεγαλοστομίες για «πολιτική ηγεμονία» του ΠΑΣΟΚ, παρά το 5% στις δημοσκοπήσεις. Εκτιμήσεις ίσης αξίας μετά περί εθνικής ανεξαρτησίας, δια του…Μνημονίου.
Σε ό,τι αφορά το ιδεολογικό στίγμα του ΠΑΣΟΚ αντικαταστάθηκε με αναφορές στην ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία και ένα είδος προεκλογικού προγράμματος με υποσχέσεις και αντιφάσεις. Μίλησε για «ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα», «ανάπτυξη» και «προστασία των ανέργων», αλλά ταυτόχρονα υιοθέτησε και την πολιτική που κάνει τα αντίθετα.

Οριοθετώντας το ΠΑΣΟΚ, είπε ότι δεν θεωρεί τμήμα της Κεντροαριστεράς τον ΣΥΡΙΖΑ- αντίθετα έχει μέτωπο με τη ηγεσία του. Ποντάρει να ακολουθήσουν στο ΠΑΣΟΚ οι ψηφοφόροι του, ενώ το αντίθετο συμβαίνει. Και είναι περίεργο πώς θα επιδιώξει «πλειοψηφική κεντροαριστερά» δια της κοινής εκλογικής καθόδου μόνο με τη ΔΗΜΑΡ και κάποιες «κινήσεις».

Δεινός ομιλητής, αλλά πολιτικά παγιδευμένος, ιδεολογικά μπερδεμένος, και κατ' ανάγκη ισορροπιστής, με πολλά αδιέξοδα και χωρίς απαντήσεις, ο Βαγγέλης Βενιζέλος παρέδωσε στην κοινή γνώμη μια ενδιαφέρουσα ως προς τη δομή της ομιλία. Αλλά ως προς το περιεχόμενο, τη χειρότερη εναρκτήρια ομιλία στο χειρότερο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ. Αν δεν ήταν η χειρότερη, ήταν σίγουρα η πιο αχρείαστη.

Δεν έθεσε κανένα μεγάλο θέμα, δεν αποσαφήνισε καμία κρίσιμη εκκρεμότητα, δεν απάντησε, δεν άλλαξε τίποτε και δεν άνοιξε δρόμους. Προπαντός δεν αιφνιδίασε, όπως είχε υποσχεθεί καθώς όσα είπε δεν ήταν παρά συνηθισμένες πολιτικές τοποθετήσεις, τις οποίες έχει κάνει κατ επανάληψη. Ίσως γι αυτό ήταν μια ομιλία που δεν καταχειροκροτήθηκε από τους συνέδρους. Πήγαν να ακούσουν πως θα αλλάξει το ΠΑΣΟΚ και άκουγαν πως θα μείνει το ίδιο. Πήγαν να ακούσουν για υπερβάσεις και για το μέλλον και άκουσαν τον απολογισμό της υπουργικής θητείας του προέδρου.

Ύστερα από όλα αυτά ο Βαγγέλης Βενιζέλος έχει μια δεύτερη ευκαιρία στη δευτερολογία του, όταν θα κλείσει το συνέδριο, να κάνει ό,τι δεν έκανε στην αρχή. Να ανοίξει με τόλμη όλα τα χαρτιά, να κάνει κριτική και να αποδώσει ευθύνες αναλαμβάνοντας και τις δικές του, να ανοίξει τις πόρτες και να δημιουργήσει κίνητρα για αληθινή ανανέωση του χώρου με νέους ανθρώπους χωρίς τα χαρακτηριστικά των παλιών, να βάλει ιδεολογικά και πολιτικά όρια και να αναλάβει υποχρεώσεις, να δώσει εξηγήσεις και να προτείνει διεξόδους για ένα κόμμα που χάνεται και δεν το καταλαβαίνει.

Να γεφυρώσει το παρελθόν με το μέλλον παρακάμπτοντας το μίζερο και άχαρο παρόν του κόμματος. Εν ανάγκη να ζητήσει ανανέωση της εμπιστοσύνης στο πρόσωπο του. Αν αυτή την ευκαιρία την αφήσει να περάσει ανεκμετάλλευτη, απλώς θα ακολουθήσει τη μοίρα του. Και μαζί με αυτόν και το ΠΑΣΟΚ.